Zelfmanagement

"Ineke, kan ik misschien even je pen lenen?" Ineke schudt haar hoofd van nee. "Kun je me dan misschien even helpen met het kopiëren van deze papieren", probeert Frank het nog een keer. "Eh, ja", is het antwoord van Ineke. Dan slaat ze haar hand voor de mond en haalt machteloos haar schouders op. "Ik kan gewoon niet weigeren als mensen me om hulp vragen."

Het is dinsdagmiddag en de twaalf deelnemers van de cursus 'zelfmanagement' hebben vandaag voor de derde keer cursus in het M-gebouw. Zojuist is er geoefend in het 'nee- zeggen' tegen elkaar. "Veel mensen hebben daar moeite mee", legt trainster Liesbeth Gijsbers van Houthoff Training & Coaching uit. "We zijn vaak geneigd meteen een verzoek in te willigen zonder ons überhaupt af te vragen of we het kúnnen of willen doen. We moeten van onszelf. Want als we het niet doen, voelen we ons daar schuldig over."
Iemand die dat ook moeilijk vond, is Kyra Kuypers (25). Sinds drie jaar werkt ze bij de uitleenbalie van de universiteitsbibliotheek. Omdat ze vorig jaar een zwaardere functie kreeg, leek het haar chef een goed idee dat ze de training zelfmanagement zou volgen. "Het uitleenbureau is best hectisch. Er komt veel op je af: vragen van studenten, veel telefoontjes. Aan m'n eigen taken kwam ik soms nauwelijks toe. Maar omdat ik het werk leuk vind, kan ik slecht nee zeggen."
Voor Kuypers was de uitdaging daarom haar eigen grenzen te leren stellen. Ook om het gevaar van vroegtijdig afbranden te voorkomen. "Tegenwoordig maak ik eerst iets af in plaats van met alles tegelijk bezig te zijn. En als ik merk dat ik weer als een kip zonder kop rondren, roep ik mezelf weer even een halt toe. Hoewel het moeilijk blijft, gaat het me steeds beter af."

De cursus zelfmanagement wordt dit jaar voor het vierde achtereenvolgende jaar aangeboden door het Bureau Mobiliteit, Training en Opleiding (MT&O), dat de loopbaanbegeleiding van het personeel op de EUR verzorgt. Doel is de weerbaarheid van de werknemer te versterken door het aanleren van vaardigheden zoals assertiviteit, het stellen van grenzen en de omgang met stress en kritiek. "Het uitgangspunt daarbij is dat mensen zich realiseren dat ze meer grip hebben in bepaalde situaties dan ze zelf denken", aldus Hans van der Steld, hoofd van de afdeling.
Uiteindelijk, zo denken ze bij MT&O, is dat niet alleen beter voor de werknemer, maar ook voor de werkgever. Van der Steld: "De universiteit is natuurlijk meer gebaat bij medewerkers die om kunnen gaan met moeilijke situaties, dan bij medewerkers die problemen op het werk uit de weg gaan en daardoor zoveel frustraties opdoen dat ze het risico lopen overspannen of ziek te worden."
Hij wil echter niet zover gaan te stellen dat de cursus ziekteverzuim voorkomt. Liesbeth Gijsbers is daarentegen wel overtuigd van een preventieve werking: ‘iedereen zou de cursus moeten volgen’.
Ze pleit zelfs voor een verplichtend karakter, maar dat gaat Van der Steld net iets te ver. "Natuurlijk zouden wij wel graag zien dat meer medewerkers én ook leidinggevenden dit soort cursussen volgen.
In de training wordt door middel van rollenspelen geoefend met het in de praktijk brengen van deze vaardigheden.
'Opkomen voor jezelf mag', is zo'n typische oneliner, die tijdens de bijeenkomsten wordt geuit. Of: 'wees de regisseur van je eigen leven' en 'wees speler, geen speelbal'.

Vastzitten

De deelnemer wordt geleerd dat het eigen gedrag voor een belangrijk deel de reactie van andere mensen op jou bepaalt. Hoewel het voor een buitenstaander wellicht allemaal wat 'Ratelband'-achtig aandoet en misschien wat zweverig klinkt, lijkt het toch te werken. AI na twee sessies bleek de aanpak bij sommige deelnemers z'n vruchten af te werpen. Zo durfde iemand eindelijk het lang uitgestelde gesprek aan te gaan met een collega met wie hij een conflict had.
Wie denkt dat voornamelijk vrouwen in lagere functies zich opgeven, komt bedrogen uit. Deelnemers zijn afkomstig uit alle lagen van de universiteit, variërend van secretaresses, onderzoekers en docenten tot ondersteunend personeel. En hoewel het aantal vrouwen dat zich aameldde tot nu toe groter was dan het aantal mannen, komt het steeds meer in evenwicht.
De redenen voor deelname zijn erg divers volgens Van der Steld. "Sommige medewerkers doen mee om zichzelf meer te ontwikkelen, anderen omdat ze vastzitten in hun loopbaan. Maar er zijn ook mensen die bijvoorbeeld niet kunnen opschieten met een bepaalde collega of hun leidinggevende. Dat is natuurlijk een heel concreet probleem.
Zo deed Yvonne van Pareren (33), aio bij het AZR Sophia Kinderziekenhuis, vorig jaar mee met de cursus omdat ze wel wat wilde leren over conflicthantering. "Ik heb één keer een conflict gehad en achteraf was ik niet tevreden over het verloop daarvan. Door de training begreep ik beter waar het mis was gegaan." Ook het inzicht in de consequenties van uitstelgedrag veranderde haar werkhouding: "Uiteindelijk boycot je jezelf daarmee. Daarom stel ik nu heel duidelijk mijn prioriteiten.

Opgelucht

Toch lijkt het wel of er een zekere schroom bestaat om aan een dergelijke cursus deel te nemen.
Alhoewel een aantal vrouwen graag over hun ervaringen wilde vertellen, lieten de mannelijke deelnemers bijna allemaal weten daar niets voor te voelen.
Slechts één man was daartoe bereid, maar dan wel op voorwaarde dat het anoniem zou zijn. "Kennelijk word je erop aangekeken', aldus de medewerker die doceert aan de sociale faculteit.
Overigens vindt hij dat wel heel kwalijk. "Juist in een organisatie waarin leren centraal staat, zou men zich hiervoor niet moeten generen. Net alsof je alleen maar deelneemt aan zo'n cursus als je een specifiek probleem hebt. Terwijl je het ook kan zien als een moment van zelfreflectie om even stil te staan bij jezelf en je af te vragen: wat wil ik verder met mijn leven, zit ik hier nog wel goed en hoe kan ik mijn eigen functioneren verbeteren?"
Na vijftien jaar aan de universiteit drongen die gedachten zich ook aan hem op. "Het is heel belangrijk om een bepaalde flow in je leven te houden. Naar mijn idee was ik die de laatste tijd een beetje kwijt. Tot ik mezelf een keer erop betrapte dat ik die flow wel degelijk bezat. Die dag had ik bijvoorbeeld zo enthousiast college gegeven dat ik de tijd helemaal was vergeten. Toen merkte ik dat ik eigenlijk te negatief naar mijn werk keek. Daar heeft de cursus mij op gewezen."
Afgaand op de evaluaties van de deelnemers blijkt dat de cursus bij de meesten de werkhouding verandert. De een durfde eindelijk de confrontatie aan te gaan met een collega met wie de samenwerking niet lekker liep, een ander liet zich door haar begeleider niet meer met een kluitje in het riet sturen. Bij een enkeling leidt het zelfs tot een heel radicale beslissing.
Zoals bij Ineke, die haar leidinggevende maar niet duidelijk kon maken dat hij zijn opdrachten te laat gaf waardoor zij met haar werk achter raakte. Gedurende de cursus kwam ze erachter dat ze zich eigenlijk al heel lang niet meer prettig voelde in haar huidige baan. Tijdens de laatste bijeenkomst maakte ze dan ook opgelucht bekend dat ze ontslag had genomen. Zelfmanagement had haar net dát duwtje in de rug gegeven dat ze nodig had.